Waarom we langs elkaar heen praten (en hoe je dat stopt)

Taal is echt zo’n ding. Hoe kan het dat we allemaal Nederlands spreken en elkaar toch niet verstaan? Taal en communicatie – twee totaal verschillende zaken en onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het zijn maar woorden zegt de één, terwijl de ander juist gevoelig is voor de woorden. Bij mij thuis noemen we dat ‘woordjes neuken’ of ‘taalpuristen’. Want vaak gaan er een hoop woorden en energie verloren in communicatie waardoor de verbinding, harmonie en teamspirit uitblijft.

Professioneel gezien lijkt communicatie simpel: jij zegt iets -> de ander hoort het -> en er ontstaat een verbinding. In de praktijk gaat het zelden zo. Want tussen wat er wordt gezegd en wat iemand hoort, zit een hele wereld die bepaalt hoe de boodschap landt. Én dat bepaalt vaak het gedrag en daarmee óók de uitkomst!

Wat wordt er gezegd?

Elke boodschap heeft een inhoud, een intentie en een doel: wil je iets duidelijk maken? Iets delen zonder uitkomst of verwachting (dus van je af praten)? Iets raken? Iets gedaan krijgen of afdwingen? Iets oplossen? Gehoord worden?

De ‘tone of voice’ is daarin een hele belangrijke. De woorden die je kiest dragen energie en de manier waarop je iets zegt bepaalt 60–80% van de impact. Jouw intentie wordt vaak aangevoeld – óók als je deze niet uitspreekt of misschien voor jezelf niet eens duidelijk hebt. We hebben als mens vele filters en staan in verbinding met onze spiegelneuronen. Mensen zijn absoluut niet gek en voelen door de woorden heen. Maar dat is niet het enige…

Hoe komt jouw boodschap over bij anderen?

De boodschap die jij uitzend, komt binnen door de filters van de ander: zijn/haar overtuigingen, emoties, de stemming van dat moment, normen en waarden, opvoeding, cultuur, geloof, ervaringen, oude pijnstukken, triggers, trauma enzovoort. Je kunt je vast voorstellen dat iemand soms iets heel anders hoort dan wat er bedoeld wordt en visa versa. Of dat iemand de boodschap niet begrijpt, kan ontvangen of laat binnenkomen.

Iemand zegt: “Ik mis je”.
De ander hoort: “Ik doe het niet goed”.

Iemand zegt: “Dit raakt me”.
De ander hoort: “Jij bent fout”.

Uit interpretatie volgt gedrag – niet uit de feitelijke woorden. En dát maakt het verschil in de uitkomst van een gesprek. Je bent niet verantwoordelijk voor de interpretatie van de ander en waar je wel verantwoordelijk voor bent en ook waar je invloed op kunt uitoefenen, is de manier waarop.

Hoe ziet communicatie eruit?

Elk mens heeft een eigen filter en het mooie is: dat is geen vaststaand feit en is gedurende het hele leven in ontwikkeling. Door onze eigen filters te leren herkennen, kunnen we onze reacties, communicatie en gedrag aanpassen en verbeteren. Niet als ‘quick fix’ of trucje, maar vanuit openheid en nieuwsgierigheid. Twee belangrijke ingrediënten om als persoon te kunnen groeien.

Om dit helder te kunnen uitleggen, gebruik we het NLP Communicatiemodel. Dit model beschrijf hoe alle externe informatie via onze zintuigen wordt waargenomen, via onze filters wordt geïnterpreteerd en vrijwel ‘automatisch’ wordt omgezet in gedrag. Hier komen ook onze patronen vandaan en het doorbreken hiervan heeft bewustwording en training nodig.

Bron afbeelding: 1e-verdieping.nl

De stappen in het NLP Communicatiemodel

Waarnemen: We leven in een buitenwereld met enorm veel prikkels, die binnenkomen via onze zintuigen (zien, horen, voelen, ruiken, proeven).

Filteren: Vervolgens filtert ons brein deze hoeveelheid informatie – vooral onbewust – om het behapbaar te maken. De belangrijkste filters zijn:

1. Weglaten: informatie die niet relevant lijkt, wordt weggelaten. Dat wil niet zeggen dat het niet relevant is, maar die afweging maken we zelf op onbewust niveau. Als iets bijvoorbeeld pijnlijk is, dan komt het soms niet binnen of willen we het niet horen. Het ‘see it as it is’ principe.
2. Vervormen: de waargenomen informatie wordt aangepast aan onze eigen overtuigingen en ervaringen. Dat is niet altijd helpend, want daarmee sta je niet altijd open voor andere suggesties, advies of kijk op de wereld. Het is ook logisch – want dit houdt ons staande in onze eigen wereld op basis van dat wat we wél kennen en dus iets kunnen beredeneren of controle kunnen houden. Soms is de waarheid (nog) te pijnlijk om onder ogen te komen en liggen er nog angsten aan ten grondslag.
3. Generaliseren: eigen ervaringen worden gegeneraliseerd naar algemeenheden en er worden conclusies getrokken. De ‘zo hoort het’ of ‘zo is het voor mij en niet anders’ principe. Generaliseren helpt ons om de wereld beter te begrijpen en maakt het leven makkelijker. Het kan ook heel beperkend werken wanneer het een overtuiging wordt, die niet overeenkomt met de realiteit. Wanneer je bijvoorbeeld een negatieve ervaring hebt gehad, kan er een overtuiging ontstaan van “niemand vindt mij leuk”. Je kunt het vaak ook herkennen in het taalgebruik aan de woorden als “altijd”, “iedereen”, “nooit”, “alles” en “niets”.

Eigen ervaringen en overtuigingen projecteer je op nieuwe situaties

In zowel het weglaten, vervormen als generaliseren zitten we vaak al in ‘het verhaal’ wat je jezelf verteld. Dit betekent dat je onbewust eerdere ervaringen en overtuigingen projecteert op de nieuwe situatie. Je bent als het ware al gekleurd en dat beïnvloed onze nieuwe werkelijkheid én uitkomst. Dit speelt zich voornamelijk af in het hoofd. Hierdoor beleef je het verhaal – met bijbehorende emoties, fysieke sensaties – steeds weer opnieuw. Doordat het verhaal hiermee in stand gehouden wordt, blijf je in die vicieuze cirkel.

Na het waarnemen en filteren, komen we bij onze ‘interne voorstelling’. Alle gefilterde informatie wordt een persoonlijke interpretatie van de werkelijkheid. Het is dus niet de werkelijkheid zelf, maar wel de werkelijkheid zoals wij die ervaren in dat moment (modellen als ‘Window of Tolerance ‘en ‘Polyvagaal theorie’ geven dit emotioneel weer).

Vanuit hier gaan we voelen en dat bepaald onze stemming (emoties en gevoelens) en fysiologie. Dit bepaald ons gedrag en reactie op de buitenwereld, en stuurt op zijn beurt weer reactie in de omgeving. Tada!

Wat wordt er écht gezegd?

Mensen reageren bijna nooit op de woorden, maar op de energie ervan. Ze reageren op de onderstroom. Communicatie gaat dus zelden over de inhoud – maar over alles wat eronder ligt.

Vanuit dit perspectief bekijken we het Ijsbergmodel (grondlegger psycholoog David McClelland 1917-1998). Dit model is een metafoor dat laat zien dat hetgeen we waarnemen ‘slechts’ het topje van de ijsberg is. Een klein deel van het grotere geheel, dat zich onder de waterspiegel bevindt. Dit laat zien dat zichtbare aspecten – zoals gedrag en kennis – worden beïnvloed door onzichtbare en onderliggende aspecten zoals o.a. persoonlijke waarden, overtuigingen, drijfveren, emoties, ervaringen, oud zeer en trauma.

Het zichtbare deel – boven de waterlijn

Dit gaat over de externe, materiële buitenwereld en leidt direct naar het ‘doen’. Hier zie je het gedrag, feiten, argumenten, toon, woorden en daarnaast gaat het ook over kennis en vaardigheden (weten en kunnen).

Het onzichtbare deel – onder de waterlijn

In de onderstroom speelt zich een heleboel af. Dit gaat over jouw interne, emotionele binnenwereld en leidt direct naar het ‘zijn. Hier vindt je overtuigingen, aannames, normen en waarden, drijfveren, emoties en gevoelens (een belangrijk component dat onderliggend is aan gedrag) en identiteit. Voorbeelden: het voelen van onzekerheid, de behoefte aan veiligheid, angst voor afwijzing, verlangen naar verbinding, oud zeer, beschermingsmechanismen enzovoort.

Vragen die hierbij horen zijn: Wie ben je? Wat zijn jouw fundamentele eigenschappen? Wat zijn jouw dieperliggende redenen om iets te doen of een keuze te maken? En wat stuurt jouw gedrag? Door welke bril bekijk jij de wereld?

9 van de 10 gesprekken lopen uit op miscommunicatie, discussie of frictie

Je kunt je vast zo voorstellen dat 9 van de 10 gesprekken uitlopen op miscommunicatie, discussie of frictie, doordat er in de onderstroom een hoop gebeurt – zonder dat je daar erg in hebt! Het is daarom een absolute must om je eigen gevoeligheden in kaart te brengen. Waardoor wordt je getriggerd en waarvan ervaar jij stress? Met het in kaart brengen van jouw stressoren en triggers kun je je patronen al zichtbaar maken en vanuit daar kun je andere keuzes maken en groeien.

“Tussen wat er gezegd wordt en niet bedoeld, en tussen wat er bedoeld wordt maar niet gezegd, gaat de meeste liefde verloren.”

~ Khalil Gibran

Kortom: Wat zeg of doe je maar bedoel je niet zo? En wat bedoel je maar spreek je niet uit?

Hoe kun je leren communiceren vanuit een authentieke plek?

Er zijn drie stappen die de kwaliteit van je communicatie direct veranderen:

1. Word je bewust van jouw intentie

• Vraag jezelf vóór een gesprek: wat wil ik echt?
  Bijv. verbinding, duidelijkheid, erkenning, oplossing?

2. Check de onderstroom

• Is wat je zegt congruent met wat je voelt?
• Ben je rustig genoeg om de boodschap te dragen?

3. Luister voorbij de woorden van de ander

• Hoor je verdediging?
• Of hoor je pijn?
• Of hoor je iemand die eigenlijk vooral gezien wil worden?

Wanneer je leert luisteren naar de laag onder de inhoud, wordt communicatie zachter, veiliger en veel effectiever.

Communicatie is een vaardigheid — geen talent.

Je kunt jezelf trainen om helderder te spreken, dieper te luisteren, minder te reageren vanuit triggers, meer vanuit bewustzijn, aanwezig blijven en daarmee echte verbinding te creëren.

Wil je dit leren toepassen in het dagelijks leven, zowel zakelijke als privé?
Stuur me een bericht of plan een vrijblijvende kennismaking in en dan denk ik graag met je mee.